Septum Perforasyonu

Septum Perforasyonu (Burun Bölmesinde Delik)

Septum perforasyonu, burun boşluğunu ikiye ayıran orta duvarda (septum) tam kat bir delik oluşmasıdır. Kıkırdak veya kemik ile bunları saran mukoza tabakalarının aynı noktada hasar görmesi sonucu sağ ve sol burun boşlukları arasında bir geçiş meydana gelir. Burun kuruluğu, kabuklanma, tekrarlayan kanama ve nefes alırken ıslık sesi en sık görülen belirtileridir.

Burun; havayı ısıtan, nemlendiren ve mikropları filtreleyen bir organdır. Bu işlevleri yerine getirebilmesi büyük ölçüde septumun bütünlüğüne bağlıdır. Perforasyon oluştuğunda burun içindeki hava akımı bozulur ve hem sağlık hem de yaşam kalitesi olumsuz etkilenir.

Nazal Septum Perforasyonu Nedir?

Nazal septum; ortada kıkırdak ve kemikten oluşan sert bir tabaka ile bu tabakayı iki yandan saran mukoza (burun içi zarı) katmanlarından meydana gelir. Perforasyon, bu üç katmanın da aynı noktada hasar görmesiyle ortaya çıkar.

Perforasyonlar 1–2 mm kadar küçük olabileceği gibi 3–4 cm boyutuna da ulaşabilir. Deliğin boyutu ve septum üzerindeki yeri, hem şikâyetlerin şiddetini hem de tedavi planını belirleyen iki temel etkendir. Septumun arka kısmında yer alan küçük perforasyonlar çoğu zaman belirti vermezken, ön bölümdeki perforasyonlar belirgin şikâyetlere yol açar.

Septum Perforasyonu Neden Olur?

Birçok farklı nedeni vardır ve çoğu zaman birden fazla faktör bir araya gelerek bu durumu tetikler. En yaygın nedenler şunlardır:

Burun Ameliyatları

Geçmişte burun ameliyatı geçirmiş kişilerde burun içi delik riski daha yüksektir. Burun estetiği, septum deviasyonu ameliyatı veya sinüs ameliyatları sırasında septuma istemeden zarar verilebilir. Ameliyat sırasında oluşan ve uygun şekilde onarılmayan mukoza yırtıkları ya da ameliyat sonrası düzgün iyileşmeyen dokular, zamanla perforasyona dönüşebilir.

Uzun Süreli Burun Spreyi Kullanımı

Burun tıkanıklığını açmak için kullanılan spreyler uzun süre ve kontrolsüz şekilde kullanıldığında burun mukozasına zarar verebilir. Doğru kullanılmayan spreyler burun içindeki dokuların kurumasına ve incelmesine yol açar; bu da septumda delik oluşumuna zemin hazırlar.

Kimyasal Maddelere ve Ağır Metal Tozlarına Maruz Kalma

Kimyasallarla çalışılan ortamlarda veya yoğun çevresel kirliliğe maruz kalan kişilerde perforasyon riski artar. Özellikle nikel, krom gibi ağır metal tozlarına ya da kimyasal gazlara maruz kalan sanayi çalışanlarında zaman içinde septumda incelme ve delik gelişimi görülebilir.

Yüz ve Burun Travmaları

Kazalar, darbeler ya da spor sırasında alınan travmalar septuma zarar verebilir. Buruna alınan sert bir darbe septumda çatlağa, kanama birikimine (septal hematom) ve sonrasında delik oluşumuna yol açabilir.

Uyuşturucu Madde Kullanımı

Kokain ve ketamin gibi maddelerin burun yoluyla alınması, burun içindeki hassas dokuları tahrip eder. Kokain özellikle burun mukozasındaki kan akışını engelleyerek dokuların ölmesine ve zamanla septumda delik oluşmasına neden olur.

Enfeksiyonlar

Burun içindeki enfeksiyonlar tedavi edilmediğinde ciddi hasara yol açabilir. Özellikle mantar enfeksiyonları ve kronik bakteriyel enfeksiyonlar, burun içi delik oluşumuna zemin hazırlar.

Sigara Kullanımı

Sigara burun mukozasını kurutur ve dokuların iyileşmesini engeller. Bu durum septumun zayıflamasına ve delik oluşmasına katkıda bulunur.

Otoimmün Hastalıklar ve Genetik Faktörler

Bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıklar burun dokularını zayıflatabilir. Granülomatöz polianjiit (Wegener granülomatozu), sarkoidoz ve lupus gibi otoimmün hastalıklar, nadir de olsa perforasyona yol açabilir. Bu nedenle bilinen bir nedeni olmayan perforasyonlarda altta yatan sistemik bir hastalık açısından değerlendirme yapılması gerekir.

Kimler Risk Altındadır?

Septum perforasyonu özellikle şu gruplarda daha sık görülür:

• Daha önce burun ameliyatı geçirenler
• Yüz veya burun travmasına maruz kalanlar
• Uzun süre kontrolsüz burun spreyi kullananlar
• Kokain kullananlar
• Kronik sinüzit veya kronik burun enfeksiyonu olanlar
• Kimyasal madde ve ağır metal tozuna mesleki olarak maruz kalanlar
• Otoimmün hastalığı bulunanlar

Bu risk gruplarının düzenli KBB muayenesi ile takip edilmesi önemlidir.

Septum Perforasyonu Belirtileri

Belirtiler deliğin boyutuna ve yerleşimine göre değişir. Perforasyonlar burun içindeki laminer (düzenli) hava akımını türbülansa dönüştürerek çeşitli rahatsızlıklara neden olur. Bazı kişilerde hiçbir belirti görülmezken, bazı kişilerde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren şikâyetler ortaya çıkar.

En sık görülen belirtiler:

• Burun kuruluğu ve kabuklanma: Delik hava akışını bozarak mukozanın kurumasına, kabuklanmaya ve sürekli bir rahatsızlık hissine yol açar.
• Burun kanamaları: Perforasyon kenarları hassastır; tekrarlayan burun kanamaları sık görülür.
• Nefes alırken ıslık sesi: Özellikle septumun ön kısmındaki delikler, nefes alıp verirken ıslık sesine neden olur.
• Burun tıkanıklığı ve burunda basınç hissi: Bozulan hava akımı, delik olmasına rağmen tıkanıklık hissi yaratır.
• Baş ağrısı ve geniz akıntısı: Hava akımı bozukluğu sinüsleri etkileyerek baş ağrısına ve geniz akıntısına yol açabilir.
• Kötü kokulu akıntı: Enfeksiyon eşlik ettiğinde burundan kötü kokulu akıntı gelebilir.
• Koku duyusunda azalma: Uzun süreli perforasyonlarda kronik enfeksiyon ve kabuklanmaya bağlı olarak gelişebilir.
• Estetik sorunlar: İleri düzey ve önde yerleşimli perforasyonlarda burun desteği bozulduğu için burun sırtında çökme (semer burun deformitesi) veya burun ucunda düşme görülebilir.
• Sosyal ve psikolojik etkiler: Nefes alırken çıkan ses nedeniyle bazı hastalar sosyal ortamlarda belirgin rahatsızlık yaşar.

Septum Perforasyonu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, hekim muayenesi ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle konur.

Nazal Endoskopi

Teşhis genellikle bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından yapılan nazal endoskopi (kamera ile muayene) ile konur. Ağrısız ve kısa süren bu muayene sayesinde septumun arka kısmındaki perforasyonlar bile rahatlıkla tespit edilir ve kesin tanı konulabilir. Muayene sırasında deliğin boyutu, yeri ve çevresindeki kıkırdak desteğin durumu değerlendirilir; bu bilgiler tedavi planının temelini oluşturur.

Görüntüleme Yöntemleri

Başka nedenlerle çekilmiş bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) görüntülemelerinde de perforasyon fark edilebilir. Onarım öncesinde eşlik eden paranazal sinüs hastalığının varlığını değerlendirmek amacıyla paranazal sinüs BT incelemesi, her hastaya değil ancak seçilmiş hastalara önerilir.

Ek Tetkikler

Belirgin bir nedeni saptanamayan perforasyonlarda, altta yatan otoimmün veya enfeksiyöz bir hastalığı dışlamak için kan tetkikleri ve gerektiğinde biyopsi istenebilir.

Septum Perforasyonu Tedavi Yöntemleri

Tedavi; deliğin boyutuna, yerine, şikâyetlerin şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir.

Medikal (Ameliyatsız) Tedavi

Hiçbir şikâyet oluşturmayan perforasyonlarda tedaviye gerek yoktur; takip yeterlidir. Şikâyeti olan hastalarda ilk aşamada burun yıkama, nemlendirici spreyler ve pomatlar gibi medikal yöntemler uygulanır. Bu yöntemler kuruluk ve kabuklanmayı azaltarak hastayı bir süreliğine rahatlatabilir; ancak deliği kapatmazlar, yani kalıcı çözüm sunmazlar.

Septal Buton

Deliği mekanik olarak kapatan silikon bir tıkaçtır. Uygulaması pratiktir, ancak burun içine yabancı bir cisim yerleştirildiği için temizlik sorunları ve koku oluşumu görülebilir; bir kısım hastada şikâyetler azalmak yerine artabilir. Bu nedenle cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyatı tercih etmeyen hastalarda seçilmiş bir alternatif olarak değerlendirilir.

Cerrahi Tedavi (Septum Perforasyon Onarımı)

Şikâyet oluşturarak yaşam kalitesini düşüren perforasyonların kalıcı tedavisi cerrahidir. Operasyonun başarısı büyük ölçüde deliğin büyüklüğü, septumdaki yeri ve geride kalan kıkırdak destek ile doğru orantılıdır. Kalıcı bir sonuç için perforasyonun sebebine, boyutuna ve çevresindeki kemik–kıkırdak dokusuna uygun bir teknik seçilmelidir.

Nazal septum perforasyonu yaygın bir patoloji olmakla birlikte, başarılı şekilde tedavi edilmesi hâlâ önemli bir zorluk teşkil etmektedir. Literatürde çok sayıda farklı cerrahi teknik tanımlanmıştır; ancak bu tekniklerin bir bölümü, özellikle geniş perforasyonlarda yeterli başarı sağlayamamaktadır. Bu ameliyatlarla düzenli olarak ilgilenen cerrah sayısının az olması da hastaların cerrahi konusunda kararsız kalmasına neden olmaktadır.

Septum Perforasyonu Onarımında Özel Teknik

Prof. Dr. Gediz Murat Serin’in Uyguladığı Yöntem

Prof. Dr. Gediz Murat Serin, perforasyon onarımında daha kalıcı sonuçlar elde etmek amacıyla geliştirilmesinde yer aldığı ve bilimsel literatürde yayımlanmış bir cerrahi tekniği uygulamaktadır.

Yöntemin temelinde, mevcut tekniklerin sınırlı başarı oranları göz önünde bulundurularak, perforasyonun hastanın üst bacağının dış tarafından alınan zar (fasya) dokusu ile onarılması yer alır.

Bu teknikle yapılan çalışmada, Ocak 2016 – Ocak 2019 arasında ameliyat edilen 17 hastanın 15’inde perforasyon tamamen kapanmıştır (%88,2). Serideki perforasyonların ortalama boyutu yatayda 18,5 mm, dikeyde 11,5 mm olup, ortalama takip süresi 14,5 aydır. Bu sonuçlar, tekniğin özellikle geniş perforasyonlarda da uygulanabilir olduğunu göstermektedir.

Teknik, hastanın durumuna göre iki farklı yaklaşımla uygulanır:

Kapalı (Endoskopik) Teknik

Uygun hastalarda delik, kapalı (endoskopik) yaklaşımla, bacaktan alınan zar doku kullanılarak kapatılır. Burun dışında kesi yapılmaz.

Açık Teknik

Bazı hastalarda burun dışına da müdahale gerekebilir ya da burun içindeki kıkırdak desteği yetersiz olabilir. Bu durumlarda kaburga kıkırdağı ve bu kıkırdağın zarı kullanılarak ameliyat açık teknikle gerçekleştirilir. Böylece hem burnun içindeki delik kapatılır hem de gerekiyorsa burnun dış yapısı ve estetiği aynı seansta düzeltilir.

Çift Katmanlı Destek

İster açık ister kapalı teknik uygulansın, burun içindeki sağlam dokular delik üzerine kaydırılır ve zar ile kapatılmış perforasyona ikinci bir destek katmanı oluşturulur. Bu çok katmanlı yaklaşım, onarımın kalıcılığını artıran temel unsurdur.

Bu ameliyatlar özen ve hassasiyet gerektiren ciddi operasyonlardır. Hastanın cerrahına güven duyması, süreç hakkında detaylı bilgi sahibi olması ve sürece aktif katılım göstermesi, hem beklentilerin karşılanması hem de motivasyon açısından büyük önem taşır.

Septum Perforasyonu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen septum perforasyonu zamanla ciddi sorunlara yol açabilir:

• Burun içinde kuruluk, kabuklanma, tekrarlayan kanamalar ve nefes alırken ıslık sesi gibi belirtiler artarak yaşam kalitesini düşürür.
• Delik zamanla genişleyebilir; ilerlemiş vakalarda burun sırtında çökme (semer burun deformitesi) ve burun ucunda düşme gelişebilir.
• İhmal edilmiş perforasyonlar düşük dereceli kronik enfeksiyon kaynağı hâline gelebilir; bu durum septum kemiği, burun tabanı ve yan duvarlarda kronik iltihaba yol açabilir.
• Uzun vadede sinüs problemleri ve üst solunum yolu şikâyetleri gelişebilir.
• Delik büyüdükçe ve çevre doku zayıfladıkça cerrahi başarı şansı düşer.

Bu nedenle şikâyet varlığında erken dönemde bir KBB uzmanına başvurmak önemlidir. Değerlendirme ve randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme Takvimi

• İlk günler: Hafif kanama ve kabuklanma olabilir. Düzenli pansuman ve nemlendirme iyileşmeyi hızlandırır.
• 7. gün: Varsa burun dışındaki bant ve alçı (kask) çıkarılır.
• 3. hafta: Burun içine yerleştirilen silikon stentler çıkarılır.
• 3–4. hafta: Hastaların büyük bölümü bu dönemde belirgin şekilde rahat nefes almaya başlar.
• 3–6. ay: Özellikle geniş perforasyon onarımlarında doku iyileşmesinin tamamlanması bu süreyi bulabilir. İlk 6 ay, sonucun kalıcılığı açısından en kritik dönemdir.

Ameliyat Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Burnu darbelerden koruyun.
• Sigara içmeyin ve tahriş edici maddelerden uzak durun; kokain kullanımından kesinlikle kaçının.
• Burun temizliğine ve nemlendirilmesine özen gösterin.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın.

Septum Perforasyonu Ameliyatı Fiyatı

Ameliyatın fiyatı birçok faktöre bağlı olarak değişir. Perforasyonun büyüklüğü ve yeri, uygulanacak cerrahi teknik, greft (kıkırdak, fasya vb.) ihtiyacı, ameliyatın gerçekleştirileceği hastanenin donanımı ve cerrahın deneyimi maliyet üzerinde belirleyici rol oynar. Ameliyatın yalnızca fonksiyonel amaçlı mı yoksa estetik düzeltmelerle birlikte mi yapılacağı da toplam maliyeti etkiler.
Fiyat bilgisi, detaylı bir muayene ve değerlendirme sonrasında hastaya özel olarak verilir. Bu nedenle ameliyat düşünen kişilerin, bu alanda deneyimli bir kulak burun boğaz uzmanına başvurarak kapsamlı bir değerlendirme yaptırmaları önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Septum perforasyonu nasıl anlaşılır?

Burunda kuruluk ve kabuklanma, nefes alırken ıslık sesi, sık tekrarlayan burun kanamaları ve burun tıkanıklığı ilk uyarıcı belirtilerdir. Kesin tanı, KBB uzmanı tarafından yapılan nazal endoskopik muayene ile konur.

Septumda delik neden olur?

En sık nedenler geçirilmiş burun ameliyatları ve travmalardır. Bunların yanı sıra uzun süreli kontrolsüz burun spreyi kullanımı, kokain kullanımı, kronik enfeksiyonlar, kimyasal maruziyeti ve otoimmün hastalıklar da perforasyona yol açabilir.

Septum perforasyonu kendiliğinden kapanır mı?

Hayır. Septum perforasyonu, tam kat bir doku kaybı olduğu için kendiliğinden kapanmaz. Küçük delikler uzun süre aynı boyutta kalabilir, ancak iyileşip kaybolmazlar.

Bazı hastalar, özellikle küçük perforasyonlarda şikâyetlerinin azalmasını “delik kapandı” şeklinde yorumlayabilir. Ancak endoskopik muayenede perforasyonun hâlâ mevcut olduğu görülür. Semptomların azalması ile deliğin kapanması karıştırılmamalıdır.

Septum perforasyonu büyür mü?

Evet, büyüme ihtimali vardır. Burun içinin sürekli kuruması, travma, kronik enfeksiyon, kimyasal maruziyeti ve sigara kullanımı perforasyonun genişlemesine neden olabilir. Büyüme riski, 1 cm üzerindeki perforasyonlarda daha yüksektir.

Ayrıca gebelik döneminde artan östrojen ve progesteron hormonlarının burun mukozasında yaptığı değişiklikler, mevcut perforasyonların daha kolay kurumasına ve genişlemesine yol açabilir. Bu nedenle hamilelik döneminde burun nemlendiricilerinin düzenli kullanımı daha da önem kazanır.

Septum perforasyonu hangi şikâyetlere yol açar?

Burun tıkanıklığı, nefes alırken ıslık sesi, tekrarlayan burun kanamaları, yoğun kuruluk ve kabuklanma, burunda basınç hissi, uyku bozuklukları ve koku duyusunda azalma görülebilir. İleri vakalarda burun sırtında çökme ve burun ucunda düşme gelişebilir.

Ameliyat olmadan tedavi mümkün mü?

Ameliyatsız yöntemler geçici rahatlama sağlar, ancak deliği kapatmaz. Nemlendirici spreyler, pomatlar veya septal buton kullanılabilir. Kesin ve kalıcı tedavi cerrahidir.
Son yıllarda bazı merkezlerde biyolojik yapıştırıcılar veya doku mühendisliği ürünleriyle küçük perforasyonların kapatılmasına yönelik denemeler yapılmaktadır; ancak bu yöntemler henüz standart tedavi hâline gelmemiştir.

Septum perforasyonu ameliyatı zor mu?

Ameliyatın zorluğu deliğin boyutuna, yerine ve çevre dokuların durumuna göre değişir. Küçük perforasyonlar daha kolay kapatılırken, geniş perforasyonlarda cerrahi belirgin şekilde karmaşıklaşır ve ek greft ihtiyacı doğar.

Cerrahın ameliyat sırasında hem fonksiyonel hem de estetik açıdan burun bütünlüğünü koruması gerekir. Bu nedenle operasyonun, bu konuda deneyimli KBB cerrahları tarafından yapılması önemlidir.

Ameliyat sonrası tekrar delik açılır mı?

Doğru teknikle yapılan ameliyatlarda bu risk düşüktür. Ancak sigara kullanımı, travma, kokain kullanımı ve bakım önerilerine uyulmaması bu riski belirgin şekilde artırır. Ameliyat sonrası ilk 6 ay en kritik dönemdir; bu süreçte burun içi neminin korunması ve doktor kontrollerinin aksatılmaması gerekir.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

İlk günlerde hafif kanama ve kabuklanma olabilir. Dış bant 7. günde, burun içindeki silikon stentler 3. haftada çıkarılır. Hastaların çoğu 3–4 hafta içinde rahat nefes almaya başlar. Geniş perforasyon onarımlarında tam iyileşme 3–6 ayı bulabilir; bu süreçte sabırlı olmak ve hekimin önerilerine uymak önemlidir.

Septum deliği tedavi edilmezse ne olur?

Belirtiler zamanla şiddetlenir, delik genişleyebilir, burun şekli bozulabilir ve kronik enfeksiyon gelişebilir. Ayrıca delik büyüdükçe cerrahi başarı şansı azalır.

Septum perforasyonu ameliyatı fiyatı nedir?

Fiyat; deliğin boyutu ve yeri, uygulanacak teknik, greft ihtiyacı, hastane donanımı ve cerrahın deneyimine göre değişir. Net bilgi, muayene ve değerlendirme sonrasında hastaya özel olarak verilir.

Sonuç

Septum perforasyonu, yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen ciddi bir durumdur. Doğru teşhis ve uygun tedavi yöntemleriyle bu sorun büyük ölçüde giderilebilir. Ameliyat başarı oranları deneyimli ellerde oldukça yüksek olmakla birlikte, hiçbir cerrahi yöntemde %100 başarı garantisi yoktur.

Burun tıkanıklığı, tekrarlayan kanama, kabuklanma veya nefes alırken ıslık sesi gibi belirtiler yaşıyorsanız bir KBB uzmanına başvurmanız önemlidir. Burun sağlığınıza dikkat etmek, genel sağlığınız için kritik öneme sahiptir.

Prof. Dr. Gediz Murat Serin

KBB doktorluğu süresince birçok bilimsel araştırma yapan, yurtiçi ve yurtdışı toplantılarda konuşmacı, katılımcı ve düzenleyici olan Prof. Dr. Gediz Murat Serin, birçok yerli ve yabancı makale ve kitap bölümleri yazmıştır. Kulak Burun Boğaz Uzmanı olan Dr. Serin’in uzmanlık alanlarının başında burun hakkında tüm ameliyatlar (estetik, septum perforasyonu vb.), burnun tamamlayıcı organları (sinüsler ve hastalıkları), revizyon (düzeltici) burun estetikleridir. Bunların yanı sıra tüm baş boyun cerrahileriyle de ilgilenmekte ve ameliyatlarını gerçekleştirmektedir.