)
Hasta Bilgilendirmesi | Prof. Dr. Gediz Murat Serin
Alerji Testleri Negatif Ama Şikayetler Devam Ediyorsa…
Klinik pratiğimde sık karşılaştığım hasta gruplarından biri, yıllardır “alerji” tanısı ile tedavi görmesine rağmen yapılan testleri negatif çıkan ve buna rağmen burun tıkanıklığı, akıntı ve geniz akıntısı şikayetleri devam eden hastalardır. Bu durum çoğu zaman non-alerjik rinit olarak adlandırılan bir hastalık grubunu düşündürür.
Nonalerjik rinit; alerji, enfeksiyon veya belirgin bir mikrobik neden olmadan ortaya çıkan kronik burun hastalıklarını kapsar. En sık görülen tipi vazomotor rinit (İdiopatik rinit) olmakla birlikte, farklı mekanizmalarla gelişen birçok alt tipi vardır.
Doğru tanı konulmadan yapılan tedaviler çoğu zaman yetersiz kalır. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme ve kişiye özel yaklaşım büyük önem taşır.
Nonalerjik Rinit Nedir?
Nonalerjik rinitte burun mukozasında damar genişlemesi ve salgı artışı görülür. Hastalarda genellikle alerjiye benzeyen şu şikayetler vardır:
- Sürekli veya dönemsel burun tıkanıklığı
- Şeffaf ve sulu burun akıntısı
- Geniz akıntısı
- Sık boğaz temizleme
- Öksürük
- Burunda dolgunluk hissi
Bu belirtiler çoğu zaman yıl boyunca devam eder ve mevsimsel değildir.
Vazomotor Rinit: En Sık Görülen Neden
Vazomotor rinit, burun mukozasını kontrol eden otonom sinir sistemindeki dengesizlik sonucu gelişir.
Normalde:
- Parasempatik sistem salgıyı artırır
- Sempatik sistem damarları daraltır
Denge bozulduğunda:
- Burun damarları genişler
- Mukozada ödem oluşur
- Sulu akıntı ve tıkanıklık gelişir
Hastalar genellikle iki gruptur:
- Akıntı baskın olanlar
- Tıkanıklık baskın olanlar
Şikayetleri Artıran Faktörler
Nonalerjik rinitte alerjenlerden çok çevresel uyaranlar rol oynar:
- Parfüm ve kimyasal kokular
- Sigara dumanı
- Soğuk hava ve ani sıcaklık değişimi
- Nem ve basınç değişiklikleri
- Alkol
- Baharatlı yiyecekler
- Stres
Hastalar genellikle “bazı ortamlarda aniden kötüleşiyorum” şeklinde ifade eder.
Nonalerjik Rinitin Diğer Alt Tipleri
Klinik değerlendirmede şu nedenler de göz önünde bulundurulmalıdır:
İlaçlara bağlı rinit
Uzun süre burun açıcı sprey kullanımı (rhinitis medicamentosa)
NARES
Alerji testleri negatif olmasına rağmen eozinofil artışı
Hormonal rinit
Gebelik veya tiroid hastalıkları
Senil rinit
İleri yaşta, özellikle yemek sırasında artan akıntı
Gustatuar rinit
Yemekle tetiklenen sulu akıntı
Mesleki rinit
Kimyasal ve irritan maruziyeti
Atrofik rinit
Önemli: Ayırıcı Tanı
Nonalerjik rinit tanısı koymadan önce şu durumlar mutlaka dışlanmalıdır:
- Alerjik rinit
- Kronik sinüzit
- Nazal polip veya kitle
- Septum deviasyonu
- Konka hipertrofisi
Tek taraflı ve sürekli berrak akıntı varsa beyin omurilik sıvısı kaçağı açısından değerlendirme gerekir.
Tanı Süreci
Kendi pratiğimde tanı üç basamakta değerlendirilir:
- Detaylı hasta öyküsü
- Nazal endoskopik muayene
- Gerekirse:
- Alerji testleri
- Nazal sitoloji
- Sinüs tomografisi
Endoskopide genellikle soluk ve ödemli mukoza ile berrak sekresyon görülür.
Tedavi Yaklaşımı
-
Tetikleyici Kontrolü
- Kimyasal kokulardan kaçınma
- Sigara dumanından uzak durma
- Ani sıcaklık değişimlerinden korunma
- Alkol ve baharatı sınırlama
-
Medikal Tedavi
Kortizonlu burun spreyleri
Temel ve en etkili tedavidir. Uzun süre kullanılır.
İpratropium bromid
Akıntı baskın hastalarda etkilidir.
Topikal antihistaminler
Kombine şikayetlerde faydalıdır.
En iyi sonuç genellikle kombinasyon tedavisi ile alınır.
-
Önemli Uyarı
Burun açıcı spreyler 5 günden uzun kullanıldığında ilaç bağımlılığı ve rebound tıkanıklık gelişebilir.
Dirençli Hastalarda Cerrahi Seçenekler
İlaç tedavisine rağmen düzelmeyen hastalarda:
- Mukoza koruyucu alt konka küçültme
- Seçilmiş vakalarda ileri fonksiyonel cerrahiler
Bu işlemler hava yolunu artırarak medikal tedavinin etkinliğini yükseltir.
Klinik Deneyimden Önemli Bir Nokta
Nonalerjik rinit hastalarının önemli bir kısmında, eşlik eden yapısal problemler (septum deviasyonu, konka hipertrofisi, valv yetmezliği) bulunmaktadır. Bu durumlar düzeltilmeden yalnızca ilaç tedavisi ile yeterli sonuç alınamayabilir.
Bu nedenle her hastada:
- Endoskopik değerlendirme
- Fonksiyonel analiz
- Kişiye özel tedavi planı
büyük önem taşır.
Sonuç
Nonalerjik rinit, özellikle vazomotor rinit, kronik seyirli ancak doğru tanı ve kişiye özel tedavi ile kontrol altına alınabilen bir hastalıktır.
Güncel yaklaşım:
- Tetikleyici kontrolü
- Uygun medikal tedavi
- Gerekirse fonksiyonel cerrahi ile hastaların büyük bölümünde yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilmektedir.
KBB doktorluğu süresince birçok bilimsel araştırma yapan, yurtiçi ve yurtdışı toplantılarda konuşmacı, katılımcı ve düzenleyici olan Prof. Dr. Gediz Murat Serin, birçok yerli ve yabancı makale ve kitap bölümleri yazmıştır. Kulak Burun Boğaz Uzmanı olan Dr. Serin’in uzmanlık alanlarının başında burun hakkında tüm ameliyatlar (estetik, septum perforasyonu vb.), burnun tamamlayıcı organları (sinüsler ve hastalıkları), revizyon (düzeltici) burun estetikleridir. Bunların yanı sıra tüm baş boyun cerrahileriyle de ilgilenmekte ve ameliyatlarını gerçekleştirmektedir.
