Kulak zarı deliği nasıl kapanır sorusunun yanıtı, deliğin boyutuna, oluşma nedenine, kulakta enfeksiyon bulunup bulunmadığına ve işitme kemiklerinin durumuna göre değişir. Bazı küçük travmatik yırtıklar haftalar içinde kendiliğinden iyileşebilir. Buna karşılık aylarca açık kalan, tekrarlayan akıntıya veya işitme kaybına yol açan deliklerde cerrahi onarım gündeme gelir.
Kulak zarı, dış kulak yolu ile orta kulak arasında yer alan ince bir zardır. Ses dalgalarını titreşime dönüştürür ve orta kulağı su, bakteri ve dış ortam etkilerinden korur. Zarın bütünlüğü bozulduğunda yalnızca işitme etkilenmez; duşta kulağa su kaçması bile enfeksiyon riskini artırabilir. Bu nedenle “nasıl olsa kapanır” yaklaşımı her hasta için güvenli değildir.
Kulak zarı deliği neden oluşur?
Kulak zarı perforasyonu en sık orta kulak enfeksiyonları, kulağa darbe alınması, ani basınç değişiklikleri ve kulak çubuğu gibi cisimlerin kulağa sokulması sonrasında görülür. Uçak yolculuğu veya dalış sırasında yaşanan basınç travması da özellikle burun tıkanıklığı, alerji ya da üst solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerde zarı zorlayabilir.
Bazı hastalarda sorun uzun süren veya tekrarlayan orta kulak iltihaplarıdır. Enfeksiyona bağlı akıntı, zar dokusunu zayıflatabilir ve kalıcı bir deliğe neden olabilir. Daha nadir durumlarda önceki kulak ameliyatları, ciddi kafa travmaları ya da orta kulakta kolesteatom adı verilen cilt hücrelerinin birikimi de perforasyonla ilişkili olabilir.
Deliğin nedeni, tedavi planının önemli bir parçasıdır. Örneğin yeni oluşmuş, temiz kenarlı ve küçük bir travmatik yırtık ile yıllardır akıntı yapan, kenarları iyileşme özelliğini kaybetmiş kronik bir deliğin kendiliğinden kapanma olasılığı aynı değildir.
Kulak zarı deliği nasıl kapanır?
Kulak zarının iyileşebilmesi için öncelikle orta kulağın enfeksiyondan arınmış, kuru ve havalanmasının yeterli olması gerekir. Küçük, yeni gelişmiş ve enfeksiyon eşlik etmeyen deliklerde zar kenarları zamanla birbirine yaklaşarak doğal iyileşme gösterebilir. Bu süreç çoğu zaman birkaç hafta içinde başlar, ancak takip süresi deliğin özelliğine göre değişir.
Kulak zarında delik varken kulağı sudan korumak tedavinin temel parçasıdır. Duş sırasında dış kulak yoluna su girmesi, bakterilerin orta kulağa ulaşmasına ve akıntının başlamasına neden olabilir. Yüzme, dalış ve doktor önerisi olmadan yapılan kulak yıkama işlemleri iyileşme döneminde uygun değildir. Pamuklu çubuk, peçete veya rastgele damlatılan kulak damlaları da zararı artırabilir.
Muayenede aktif enfeksiyon saptanırsa öncelik enfeksiyonun kontrol altına alınmasıdır. Hekim değerlendirmesine göre kulak temizliği, uygun damla tedavisi veya gerekli görülen durumlarda ağızdan ilaç tedavisi uygulanabilir. Her kulak damlası zar deliği olan kişiler için güvenli değildir; bazı içerikler iç kulağı olumsuz etkileyebileceğinden ilaç seçimi mutlaka uzman tarafından yapılmalıdır.
Kendiliğinden kapanmayan deliklerde yama tedavisi
Bazı küçük deliklerde poliklinik koşullarında zarın iyileşmesini teşvik eden yama uygulamaları düşünülebilir. Bu yöntemde deliğin kenarları uygun biçimde tazelenir ve zarın üzerinde iyileşmeye destek olacak ince bir materyal yerleştirilir. Uygun hasta seçildiğinde cerrahi gereksinimini azaltabilir; ancak büyük, uzun süredir var olan veya enfeksiyonun devam ettiği deliklerde başarı beklentisi daha sınırlıdır.
Yama sonrası da kulağın kuru tutulması ve önerilen kontrollere gelinmesi gerekir. Zar yüzeyinde kapanma görülse bile orta kulağın havalanması, işitmenin düzeyi ve olası enfeksiyon bulguları yeniden değerlendirilmelidir.
Timpanoplasti ile kalıcı onarım
Kulak zarı deliği üç ayı aşmasına rağmen kapanmıyorsa, belirgin işitme kaybı varsa, sık akıntı oluyorsa veya hasta suyla temasını sürekli kısıtlamak zorunda kalıyorsa timpanoplasti ameliyatı değerlendirilebilir. Timpanoplasti, kulak zarındaki deliğin hastanın kendi dokuları kullanılarak onarılması işlemidir. Gerektiğinde orta kulaktaki işitme kemikleri de aynı seansta incelenir ve onarılır.
Ameliyatta çoğunlukla kulak arkasından, kulak önünden ya da uygun olgularda kulak kanalından yaklaşım tercih edilir. Onarımda kulak çevresindeki zar dokusu, kıkırdak zarı veya kıkırdak kullanılabilir. Hangi tekniğin uygun olduğu deliğin yeri ve büyüklüğü, kulak kanalının yapısı, orta kulakta iltihap olup olmadığı, önceki ameliyatlar ve işitme kemiklerinin durumuna göre belirlenir.
Cerrahinin amacı yalnızca deliği kapatmak değildir. Orta kulağı dış ortamdan yeniden korumak, enfeksiyonların tekrarını azaltmak ve uygun hastalarda işitmeyi iyileştirmek hedeflenir. Ancak işitme sonucunun derecesi, zar deliğinin yanı sıra kemikçik zincirinin durumu, iç kulak fonksiyonu ve östaki tüpünün çalışma kalitesi gibi birçok etkene bağlıdır. Bu nedenle her hastada aynı işitme artışını vaat etmek doğru değildir.
Ameliyat sonrası iyileşme nasıl ilerler?
Timpanoplasti sonrasında kulak içinde onarımı destekleyen tampon materyalleri bulunabilir. İlk günlerde kulakta dolgunluk hissi, hafif sızı veya seslerin boğuk algılanması beklenebilir. İşitmenin gerçek düzeyini değerlendirmek için kulağın iyileşmesi ve tamponların uygun zamanda alınması beklenir.
İyileşme döneminde kulağa su kaçırmamak, burun çok güçlü biçimde sümkürmemek, ağır egzersiz ve basınç değişiklikleri konusunda hekimin önerilerine uymak gerekir. Uçak yolculuğu, dalış veya yüzme için güvenli zaman kişiye göre belirlenmelidir. Özellikle alerji, kronik burun tıkanıklığı veya sinüzit bulunan hastalarda östaki tüpü fonksiyonu ele alınmadan yalnızca zar deliğine odaklanmak uzun dönem sonucu etkileyebilir.
Sigara kullanımı da yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir. Kronik akıntısı olan kişilerde ameliyat öncesinde kulağın mümkün olduğunca kuru hale getirilmesi hedeflenir. Bazı özel durumlarda akıntı tamamen bitmeden de cerrahi planlama yapılabilir; karar, orta kulaktaki hastalığın kapsamına göre verilir.
Ne zaman gecikmeden KBB uzmanına başvurulmalı?
Kulaktan ani işitme azalması, şiddetli ağrı, baş dönmesi, yüz kaslarında güçsüzlük, kötü kokulu veya kanlı akıntı gibi bulgular değerlendirmeyi geciktirmemelidir. Travma sonrasında gelişen perforasyonda da ilk muayene önemlidir. Çünkü zar deliğinin yanı sıra işitme kemiklerinde hasar veya iç kulağı etkileyen ek bir durum bulunabilir.
Uzun süredir devam eden akıntı, özellikle de tek taraflı ve kötü kokuluysa, yalnızca basit bir zar deliği olarak kabul edilmemelidir. Kolesteatom gibi orta kulakta ilerleyici hasara yol açabilen hastalıkların dışlanması gerekir. Muayenede otoskopi veya mikroskopik inceleme yapılır; işitme testi ile işitme kaybının tipi ve düzeyi belirlenir. Gereken hastalarda temporal kemik tomografisi gibi görüntüleme yöntemleri de planlanabilir.
Doğru tedavi, deliğin kendisinden fazlasını değerlendirir
Kulak zarı onarımında başarılı karar, deliğin çapını ölçmekten daha kapsamlıdır. Kulakta aktif enfeksiyon olup olmadığı, işitme kemiklerinin sağlamlığı, östaki tüpünün havalandırma fonksiyonu ve hastanın günlük yaşam beklentisi birlikte değerlendirilmelidir. Daha önce kulak ameliyatı geçirmiş ya da kapanmayan perforasyonu bulunan hastalarda cerrahi planlama daha ayrıntılı yapılır.
Kulağında delik olduğunu bilen kişiler için en doğru ilk adım, kulağı kuru tutmak ve kendi kendine tedavi denemek yerine KBB muayenesine başvurmaktır. Uygun takip, yama uygulaması veya cerrahi onarım kararıyla hem kulağın korunması hem de işitme kalitesinin mümkün olan en iyi düzeye taşınması hedeflenir.
KBB doktorluğu süresince birçok bilimsel araştırma yapan, yurtiçi ve yurtdışı toplantılarda konuşmacı, katılımcı ve düzenleyici olan Prof. Dr. Gediz Murat Serin, birçok yerli ve yabancı makale ve kitap bölümleri yazmıştır. Kulak Burun Boğaz Uzmanı olan Dr. Serin’in uzmanlık alanlarının başında burun hakkında tüm ameliyatlar (estetik, septum perforasyonu vb.), burnun tamamlayıcı organları (sinüsler ve hastalıkları), revizyon (düzeltici) burun estetikleridir. Bunların yanı sıra tüm baş boyun cerrahileriyle de ilgilenmekte ve ameliyatlarını gerçekleştirmektedir.
