)
Tiroid bezi, boynun ön alt kısmında yer alan, vücudun enerji dengesini yöneten küçük ama çok etkili bir organdır. Ürettiği tiroid hormonları sayesinde kalbin çalışma hızından vücut ısısına, sindirim temposundan kas gücüne kadar pek çok sistemi ayakta tutar.
Guatr, bu bezin çeşitli nedenlerle normalden büyük hale gelmesidir.
Bu büyüme tek bir bölgede sınırlı olabilir veya tüm bez boyunca yayılabilir. Bazı hastalarda tiroid dokusu boyun sınırlarını aşarak göğüs ön boşluğuna doğru uzanır; bu tablo substernal guatr olarak adlandırılır.
Guatr Neye Yol Açar?
Guatr yalnızca bir görüntü değişikliği değildir. Büyüdükçe çevresindeki hayati yapılara baskı yapmaya başlar:
- Soluk borusuna bası → nefes darlığı, özellikle sırtüstü yatarken artan solunum sıkıntısı
- Yemek borusuna bası → yutma güçlüğü, boğazda takılma hissi
- Boyun yumuşak dokularına bası → gerginlik, dolgunluk ve rahatsızlık hissi
Hastalar çoğu zaman “boynumda bir şey var”, “yutarken zorlanıyorum” ya da “yatınca nefesim daralıyor” şeklinde ifade eder.
Guatr Neden Oluşur?
Guatr tek bir hastalık değil, farklı süreçlerin ortaya çıkardığı bir sonuçtur. En sık nedenler:
- Tiroid nodüllerinin zamanla büyümesi
- Multinodüler guatr gelişimi
- Graves hastalığı gibi bağışıklık sistemi kaynaklı hastalıklar
- Tiroid dokusunun uzun süre uyarılması veya iltihaplanması
- Ailevi yatkınlık
- Boyun bölgesine daha önce alınmış radyasyon
İyot eksikliği dünyada hâlâ önemli bir neden olmakla birlikte, günümüzde şehir yaşamında daha nadir görülür.
Guatr Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme iki ana başlık altında yapılır:
-
Hormonların değerlendirilmesi
- TSH
- Serbest T3
- Serbest T4
-
Dokunun yapısının değerlendirilmesi
- Tiroid ultrasonografisi
- Gerekirse ince iğne aspirasyon biyopsisi
- Büyük veya derine uzanan guatrlarda bilgisayarlı tomografi
Amaç; guatrın iyi huylu mu, riskli mi olduğunu ve hormon dengesini bozup bozmadığını netleştirmektir.
Guatr Nasıl Tedavi Edilir?
Her guatr mutlaka tedavi gerektirmez. Tedavi gerekip gerekmediğine şu üç soruyla karar verilir:
- Şikâyet yaratıyor mu?
- Büyümeye devam ediyor mu?
- Riskli özellikler taşıyor mu?
Buna göre şu seçenekler değerlendirilir:
- Takip
- İlaç tedavisi
- Radyoaktif iyot (“atom tedavisi”)
- Cerrahi (tiroid ameliyatı)
Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda cerrahi gündeme gelir:
- Solunum veya yutma fonksiyonu etkilenmişse
- Guatr hızlı büyüyorsa
- Kanser şüphesi varsa
- Substernal guatr mevcutsa
- Hasta kozmetik veya bası şikâyetlerinden ciddi rahatsızlık duyuyorsa
Sonuç
Guatr çoğu zaman iyi huyludur; ancak her büyüme masum değildir. Boyunda ele gelen bir kitle, zamanla artan bir dolgunluk hissi veya nefes-yutma sorunları mutlaka değerlendirilmelidir. Erken ve doğru değerlendirme, hem gereksiz müdahaleleri önler hem de gerekli durumlarda doğru zamanda tedavi edilmesini sağlar.
KBB doktorluğu süresince birçok bilimsel araştırma yapan, yurtiçi ve yurtdışı toplantılarda konuşmacı, katılımcı ve düzenleyici olan Prof. Dr. Gediz Murat Serin, birçok yerli ve yabancı makale ve kitap bölümleri yazmıştır. Kulak Burun Boğaz Uzmanı olan Dr. Serin’in uzmanlık alanlarının başında burun hakkında tüm ameliyatlar (estetik, septum perforasyonu vb.), burnun tamamlayıcı organları (sinüsler ve hastalıkları), revizyon (düzeltici) burun estetikleridir. Bunların yanı sıra tüm baş boyun cerrahileriyle de ilgilenmekte ve ameliyatlarını gerçekleştirmektedir.
